Παναγία Πορταΐτισσα

Παναγία Πορταΐτισσα

Παρασκευή, 27 Δεκεμβρίου 2013

ΕΑΝ ΠΕΘΑΝΕΙΣ ΠΡΙΝ ΠΕΘΑΝΕΙΣ, ΔΕN ΘΑ ΠΕΘΑΝΕΙΣ ΟΤΑΝ ΠΕΘΑΝΕΙΣ

ΕΑΝ ΠΕΘΑΝΕΙΣ ΠΡΙΝ ΠΕΘΑΝΕΙΣ, ΔΕN ΘΑ ΠΕΘΑΝΕΙΣ ΟΤΑΝ ΠΕΘΑΝΕΙΣ

(ΠΑΡΟΙΜΙΑ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΜΟΝΑΧΩΝ) Η ΘΕΙΑ ΤΡΕΛΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΑΡΧΙΚΟΙ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ «Η γαρ σοφία του κόσμου τούτου, μωρία παρά των Θεώ εστίν»

A΄ Προς Κορινθίους 3,19. Πόσες φορές σας έχει τύχει να ακούσετε την φράση «σάλεψες;» ή τον χαρακτηρισμό «αυτός είναι σαλεμένος», που σημαίνει ότι αυτός, στον οποίο αναφερόμαστε, τα έχει χαμένα, είναι τρελός ή δεν ξέρει τι κάνει.

Και όμως, η φράση αυτή, δηλαδή το «σαλεμένος», πέρα από την κοινή της καθημερινή χρήση, περιέχει μία από τις πιο ενδιαφέρουσες και σημαντικές θρησκευτικές διαστάσεις της ορθόδοξης μοναστικής ιστορίας. Αναφέρεται στους λεγομένους «κατά Χριστόν Σαλούς», δηλαδή τους «τρελούς για τον Θεό», δηλαδή τους ιδιότυπους αγίους που χαρακτηρίστηκαν σαν σαλεμένοι, σαν τρελοί, σύμφωνα με τα κοινά κατεστημένα πρότυπα. Πίσω όμως από αυτή την τρέλα τους, κρύβονταν και κρύβεται μία πραγματικά εκπληκτική διάσταση της ορθόδοξης ταυτότητάς τους, μία διάσταση που ήταν πλήρης θείας χάριτος.
Αυτοί οι σαλεμένοι ήταν ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα, ένα θείο χάρισμα της ανατολικής [σημ. "Νεκρού": εννοεί ορθόδοξης] μοναστικής αλλά και κατά κόσμο θρησκευτικής εκδήλωσης, όπως θα δούμε παρακάτω.

Μάλιστα πολλοί έχουν παρομοιάσει τους Σαλούς με τους αναρχικούς του εικοστού αιώνα, με τη διαφορά βέβαια πως ενώ οι αναρχικοί ήθελαν την κατάλυση της κοσμικής αδικίας και υποκρισίας, συχνά με τη βία και χωρίς κανένα εσωτερικό υπόβαθρο, οι Σαλεμένοι με την τρελή τους εμφάνιση χτυπούσαν το κατεστημένο, ξεσηκώνοντας θύελλα αντιδράσεων, γιατί ακριβώς έδειχναν με τον τρόπο τους αλλά και με τη θεία χάρη τους τη «σαπίλα» της κοινωνίας, μίας κοινωνίας όπου βασιλεύει και συχνά θριαμβεύει με τον μανδύα της καθωσπρέπει θρησκευτικής εικόνας, η υποκρισία, η αδικία, και η κατά κόσμο αμαρτία και αποστασία. Με αυτό τον τρόπο επιδίωκαν την αλλαγή της κοινωνίας.

Η Σαλότητα είναι ένα είδος, μία μορφή μοναστικής άσκησης που αναπτύχτηκε στην ανατολική, ορθόδοξη κυρίως χριστιανική εκκλησία. Ήδη από τον δεύτερο αιώνα μ.Χ. είχαν αρχίσει να εμφανίζονται οι πρώτοι Σαλοί μοναχοί.

Η αφορμή της εμφάνισής τους ήταν κυρίως δύο λόγοι : 1) Η αντίδρασή τους στην αυξανομένη από τότε διαφθορά εντός του χριστιανικού κόσμου και 2) Η αντίδρασή τους στους διωγμούς της εποχής. [3) Να καλλιεργήσουν στην ψυχή τους την ταπείνωση & να μη γίνουν αντικείμενο τιμής για την αγιότητά τους, όπως γράφει ο συντάκτης αμέσως παρακάτω]. Από τον τέταρτο αιώνα η Σαλότητα άρχιζε να παίρνει την οριστική της μορφή, δηλαδή της προσποιητής μωρίας, της συνειδητής τρέλας. Οι πρώτες αναφορές την εποχή εκείνη κάνουν λόγο για μοναχούς στην έρημο που υποκρίνονταν τους σαλούς. Παράλληλα, κάνουν λόγο για αγίους που είχαν φτάσει σε ύψιστο επίπεδο μοναστικής άσκησης και θέλοντας να καταπολεμήσουν κάθε προοπτική να αυτοπροβληθούν και να γίνουν το αντικείμενο λατρείας των πιστών, προσποιούνταν τους μωρούς [=διανοητικά καθυστερημένους]. Η Ορθόδοξη ανατολική εκκλησία αναγνωρίζει τη «διά Χριστόν μωρία» σαν μία μορφή αγιότητας που αποτελεί μέρος της ορθόδοξης πνευματικότητας. Η Σαλότητα έχει γράψει την δική της μεγάλη παράδοση στους κόλπους της ορθόδοξης αγιότητας. Αυτός που από τους πρώτους Χριστιανούς αναφέρονταν συχνά σ' αυτή την λέξη, τη μωρία και τον μωρό, ήταν ο Απόστολος Παύλος, ο οποίος από πολλούς θεωρείται σαν ο πατέρας της εν Χριστώ Μωρίας, δηλαδή της Σαλότητας. Ο Απόστολος Παύλος δέχτηκε αρκετές φορές, κατά τη διάρκεια του μεγάλου ιεραποστολικού του έργου, τον χαρακτηρισμό του τρελού. Όταν μίλησε στην Αθήνα στον λόφο της Πνύκας και ανέφερε στους Αθηναίους για ανάσταση νεκρών, έγινε αντικείμενο χλευασμού και ειρωνείας και πολλοί τον αποκάλεσαν μωρόν [Πράξεις των Αποστόλων, κεφ. 10, στίχ. 15-33], όπως και ο Ρωμαίος διοικητής Φήστος όταν απολογήθηκε μπροστά στον βασιλιά Αγρίππα [Πράξεις των Αποστόλων, κεφ. 26, στίχ. 24]. Η λέξη Σαλός, που για πολλούς σημαίνει τρελός, είναι σίγουρα ένας χαρακτηρισμός που κουβαλάει πάνω του πολλές προκαταλήψεις, από ένα καθιερωμένο κατεστημένο που έχει κυριαρχήσει τους τελευταίους αιώνες στον ανθρώπινο πολιτισμό και έχει βασιστεί σε ένα άκρατο ορθολογισμό, θεμελιωμένο στη διαφωτιστική επανάσταση της Δύσης.
 
Η επικράτηση τους περασμένους αιώνες ενός άκρατου ορθολογισμού γέννησε όλες τις σύγχρονες ψυχοπάθειες, με αποτέλεσμα όλη η εκσυγχρονισμένη κοινωνία μας να χαρακτηρίζεται συχνά σαν ψυχικά άρρωστη.
 
Στον αντίποδα του ορθολογισμού, με την έννοια της Σαλότητας αποδίδεται ένα είδος «θείας τρέλας», στην πραγματικότητα μία στάση ζωής που κρατούσαν ορισμένοι μοναχοί και Χριστιανοί ασκητές, κυρίως τα πρώτα χρόνια της επικράτησης του Χριστιανισμού, για να καυτηριάσουν την θρησκευτική υποκρισία που είχε αρχίσει τότε να κυριαρχεί. ["Νεκρός": ο συντάκτης του άρθρου δεν εννοεί τον όρο "θεία τρέλα" με την αρχαία ελλ. έννοια, ότι δηλ. ο τρελός είναι "χτυπημένος από το θεό". Οι χριστιανοί σαλοί ΔΕΝ ήταν στ' αλήθεια τρελοί, αλλά προσποιούνταν]. Αλλά η θρησκευτική και η κοσμική υποκρισία ήταν πάντα ένα χαρακτηριστικό της ανθρώπινης κοινωνίας και ειδικά της σύγχρονης, συχνά τυπολατρικής και ορθολογικής πραγματικότητας. Έτσι, η αναφορά στη Σαλότητα είναι μέσα στη σύγχρονη καθημερινή επικαιρότητα.
Σαλότητα ήταν ο «θείος έρωτας» που οδηγούσε τους άγιους εκείνους να κάνουν τρελές και παράλογες πράξεις, σύμφωνα με τα κριτήρια του κόσμου. Ο σκοπός τους ήταν να δώσουν τα δικά τους μηνύματα στους άλλους καθ' όσον, όντας μοναχοί, προτιμούσαν να ζούνε μέσα στον κόσμο και δεν ακολουθούσαν τον μοναχικό δρόμο του ασκητισμού. Ήταν δηλαδή ασκητές της κοινωνίας.
Ενέπαιζαν τον κόσμο και εμπαίζονταν από αυτόν, ενώ το βασικό τους μήνυμα, που διακρίνεται από τη μεγάλη τους αγάπη για την ανθρωπότητα ήταν το εξής: «Ανακαλύψτε την αμαρτία παντού ["Ν": ενν. όπου υπάρχει στ' αλήθεια, αλλά η υποκρισία μας δε μας αφήνει να τη δούμε]. Εισχωρήσετε σε όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες, συναναστραφείτε τους πάντες και μην περιφρονείτε κανέναν, σε όποια θέση και αν βρίσκεται, όποια δουλειά κι αν κάνει. Ξεσκεπάστε και αποκαλύψτε την αμαρτία αλλά περιβάλλετε, αγκαλιάστε με αγάπη τον ίδιο τον αμαρτωλό».
Από την άλλη τόνιζαν (αλήθεια πόσο επίκαιρο) πως αυτοί που με τόση ευκολία μπαίνουν στις εκκλησίες και ανάβουν κεριά και κάνουν αμέτρητους τεμενάδες, με τον ίδιο τρόπο μπαίνουν μέσα στις ταβέρνες, στα δημόσια λουτρά και στα κακόφημα σπίτια και κάνουν τα χίλια μύρια ...!
 
Με τον ίδιο τρόπο που ανακαλύπτουν την αμαρτία, εκεί που υπάρχει, με τον ίδιο τρόπο την αποκαλύπτουν και εκεί, που σύμφωνα με τα κατεστημένα, είναι αδύνατο να υπάρχει. Περπατώντας στους δρόμους, ανάμεσα στους ανθρώπους, χορεύουν, κάνουν αστεία και παίζουν μαζί τους. Και μέσα απ' όλα αυτά τα επεισόδια της καθημερινής ζωής, ανακαλύπτουν με το διορατικό τους χάρισμα κάποιο σκάνδαλο, κάποια κρυφή αμαρτία, κάποια κρυμμένη μοχθηρή σκέψη. Αυτό το επισημαίνουν, το διαλαλούν και ακόμα προειδοποιούν τους ανθρώπους για την αμαρτία που σκέφτονται να κάνουν, για τις βρώμικες σκέψεις που κυριαρχούνε στο μυαλό τους. Ο Σαλός είναι η ζωντανή υπέρβαση της καθημερινής ζωής που έχει παρεκκλίνει και είναι βουτηγμένη στην αμαρτία, όχι με την αυστηρή ηθική έννοια, που και αυτή ο Σαλός τήν καυτηριάζει, αλλά με την έννοια της έλλειψης εσωτερικής καθαρότητας.
Όλο αυτό το παιχνίδι είναι δύσκολο στη μορφή του και η Σαλότητα γίνεται επικίνδυνη για τον ασκητή, για τον Άγιο, που φαινομενικά γίνεται ο ίδιος αμαρτωλός, αρνείται τα μοναχικά και ασκητικά ιδεώδη που υπηρετεί μέσα του και παριστάνει την ίδια την κορυφή της απάτης και της υποκρισίας. Γίνεται συνειδητά ένας καθρέπτης όλης αυτής της «κατρακύλας» της κοινωνίας, είτε αυτή ήταν η κοινωνία του χριστιανικού κόσμου στους πρώτους αιώνες του χριστιανισμού είτε θα μπορούσε να είναι η σημερινή κοινωνία μας που πραγματικά έχει ανάγκη από Σαλούς, να της κάνουν να καταλάβει σε ποιά κατάσταση βρίσκεται και να της δείξουν τόν ορθό δρόμο.
 
Ο Σαλός κάνει παρέα με πόρνες και μεθυσμένους, τρώει λαίμαργα μέχρι σκανδαλισμού, όταν οι άλλοι νηστεύουν, ενώ άλλη φορά βρίσκεται μισοπεθαμένος από την πείνα. Προσπαθεί να εξαπατήσει τους άλλους για να κρύψει το μυστικό του παιχνίδι. Όταν μαθευτεί η αγιότητά του και φανερωθεί ο θείος σκοπός του από τα ίδια του τα θαύματα, τότε ο Σάλος χάνεται, εξαφανίζεται, γιατί απεχθάνεται κάθε έπαινο και κάθε ευχαριστία από όσους έχει ευεργετήσει. Είναι ο «αλήτης του Θεού», ένας αναρχικός του πνεύματος και της ζωής, μία ξεχωριστή μορφή αγιοσύνης που η παράδοσή της πέρασε στη σημερινή μας κοινωνία, με μία διαστρεβλωμένη μορφή, όπως το κίνημα της αναρχίας, της αμφισβήτησης του σύγχρονου πολιτισμού, που προσπαθεί συχνά με ακραίες και αποτυχημένες μεθόδους να εφαρμόσει ορισμένες μορφές Σαλότητας. Η τραγική πορεία της κοινωνικής του θυσίας μέσα στον κόσμο πάντα στοχεύει προς αυτή την κατεύθυνση. Πως θα βοηθήσει τον συνάνθρωπό του, ο οποίος βρίσκεται κάτω από την επιρροή του δαιμονικού στοιχείου, δηλαδή από την ίδια τη μορφή που 'χει πάρει η ζωή μας. Πώς θα τον κάνει να συνειδητοποιήσει την αλήθεια που δεν βρίσκεται κάτω από τα κατεστημένα και ευπρεπή σχήματα που είχαν επικρατήσει τότε, αλλά και πολύ περισσότερο σήμερα. 

Αδιάφοροι για τις γνώμες αλλά και τις κατηγορίες της κοινής γνώμης, δεν φοβούνται να καταδικάσουν φανερά και φωναχτά τα κακώς κείμενα. Ομιλούν ελεύθερα στους δυνατούς του κόσμου και χρησιμοποιούν την τρέλα τους για να τους πουν την αλήθεια. Μία αλήθεια που την έχει ανάγκη τόσο πολύ η κοινωνία της εποχής που ήκμασαν οι Σαλοί, αλλά πολύ περισσότερο και η σημερινή σύγχρονη κοινωνία μας. θα συνεχισω συντομα αδελφια μου